Wszystko było w rękach Niemców

                                                                                                                                                                                                                                         Przeglądając niemiecką dokumentację archiwalną natknąłem się na wycinek dwóch schematów, obrazujących wykaz instytucji „Kreis Deutsch Krone”. Schematy te pochodzą z lat 1931-1938. Napisane „szwabachą” (pismem gotyckim) owe źródła ukazują nam wiele ciekawych informacji o naszym regionie. Dowiadujemy się m.in. o tym, jakie urzędy znajdowały się w poszczególnych miastach i kto sprawował w nich określone funkcje. Niecodziennych informacji materiał dostarcza także o instytucjach kościelnych, oświatowych oraz wojsku, stacjonującym wówczas w „Garnison Deutsch Krone”. Tak właśnie u nas wyglądało do roku 1945, kiedy wszystko było w rękach Niemców.

 

Oto wykaz instytucji miast powiatu wałeckiego z lat 1931-1938:

 

Deutsch Krone (Wałcz)

 

·        bürgermeister (burmistrz): Adolf Sperling

·        przewodniczący rady miasta: Paul Schach

·        rada miejska: Bröcher, Beckmann, Schikora, Schulz, Thomas

·        urzędnicy (beamte): Baumeister, Barlow, Bigalke, Schmude, Hoffmann, Manthen, 

      Affeldt, Eilert, Ullmann

·        leśniczy (förster): Wolff, Sembach

·        kierownik gazowni i elektrowni: Wiegmann

·        inspektor kanalizacji: Rur

·        dyrektor budownictwa: dr Zerbe

 

1.      Landratsamt Deutsch Krone (landratura):

·        landrat: dr Ortner

·        inspektorzy: dr Mellin, Teschte, Heinze, Haupt, Blod

2.      Kreisausschuss Deutsch Krone (wydział powiatowy):

·        landrat: dr Ortner

·        zastępcy: Schwinning, Bartlewski

·        inspektorzy: Ritz, Mielke, Groth, Jung, Heitmann, Krebs, Beste, Ewert, Boertz

3.      Kreisbank Deutsch Krone (bank powiatowy):

·        dyrektor: Bartlewski

·        zastępca: Sand

4.      Arbeitsamt Deutsch Krone (urząd pracy):

·        dyrektor: dr Dieme

·        zastępca: Neu

5.      Finanssamt (urząd skarbowy):

·        naczelnik (vorsteher): Schnitter

·        zastępca: Bizchoff

·        inspektorzy: Streich, Buchholz, Roprecht, Schoenemann, Behrens, Schirrmacher, Schirm, Uppelins, Schöne, Priebe, Bandemer, Tetzlaff

6.      Katasteramt (urząd katastralny):

·        kierownik: Thiele

·        inspektorzy: Walther, Rühl, Schmidt

7.      Gewerbeaussichtamt (urząd inspekcji pracy):

·        doradca: inż. dypl. Steinert

8.      Zollamt (urząd celny):

·        kierownik: Behrendt

·        komisariaty:

-         Deutsch Krone (Wałcz) – Gatowski, Bogt, Ritz, Wiesner, Richter

-         Tütz (Tuczno) – Sinnig, Reichert, Bagel

-         Märkisch Friedland (Mirosławiec) – Willfchütz

9.      Kreisarzt (szpital powiatowy):

·        lekarz powiatowy: dr Bott

·        weterynarz: Sabazkn

10.  Amtsgericht Deutsch Krone (urząd sądowy):

·        sędzia (richter): dr Schmidt, Clauditz

·        assessor: Schilkowski, Winkowski

·        inspektorzy: Richter, Lipinski, Demarczik, Heitmann, Reander, Müller, Zocholl, Rudow, Renn, Schmidt

11.  Postamt (urząd pocztowy):

·        naczelnik: Sperling, zastępca: Beier

·        urzędnicy: Zifak, Eggert, Medenwald, Fölske, Karbofchewski, Flatau, Polzin, Fitting, Atke, Badbarth, Bufe, Schalow, Lendler, Stark, Rehbein, Briefe, Benske

·        telegrafistki: Charlotte Eichbaum, Martha Schur, Martha Thielemann, Maria Schulz, Elisabeth Thielemann, Käthe Wachholz, Margarete Medenwald, Helene Krüger, Käthe Ragufe

12.  Garnizon wałecki – „III. Batl. 4. (Preussisches) Inf.=Regt” (Zugleich Standortkommando Deutsch Krone):

·        komendant: major Dehmel

·        adiutant: Effer

·        rzecznik prasowy: Böltzig

·        lekarz garnizonowy: dr Kubert

·        wojskowy szef wydziału finansowego: Reineke, Petersen

·        administracja garnizonowa: Knauer, Gutgelück

·        szef orkiestry wojskowej: T. Müller

·        kierownik wydziału naukowego: Morgenstern

·        szefowie kompani: Schulzen, Gollnick

·        oficerowie kompani: Bott, Correns, Gabriel, Löntved

13.  Schulrat Deutsch Krone I/II:

·        radcy szkolni: Neumann, Buchholz

14.  Eichamt Deutsch Krone:

·        kierownik: Schröder

15. Bahnhof Deutsch Krone:

·        naczelnik kolei: Mühlaft

·        zastępca: Umnus

·        pracownicy kolei: Krakau, Kalmutzki, Kamlowski, Witt, Köllner, Defterle, Lehmann, Hermann, Bodemann, Zadow, Buske, Degler, Wegner

 

Märkisch Friedland (Mirosławiec)

 

bürgermeister (burmistrz): Johannes Gburek

urzędnicy: Bierig, Adam, Tfchirch, Taeger

 

1.      Amtsgericht (urząd sądowy):

·        sędzia: Bod

·        inspektorzy: Krienke, Berk

2.      Postamt (urząd pocztowy):

·        naczelnik: Bahrke

·        urzędnicy: Zaftrow, Schmidt, Rutz, Hinze, Scheel, Johlitz

 

Schloppe (Człopa)

 

sekretarz miasta i policji: Wendland

urzędnicy: Bettin, Baumgart, Benkendorf

 

1.      Amtsgericht (urząd sądowy):

·        sędzia: Uthemann

·        inspektorzy: Preuss, Forsten, Ranst, Taube, Scharmer

2.      Postamt (urząd pocztowy):

·        naczelnik: Schünke

·        urzędnicy: Rohlmeier, Neumann, Frase, Radtke, Schäler, Bentz

·        telegrafista: Haafe

 

Tütz (Tuczno)

 

burmistrz: Lüdtke

sekretarz miasta i policji: Knaps

urzędnicy: Rehbein, Seiffert

 

Postamt (urząd pocztowy):

·        naczelnik: Weiland

·        asystenci: Thrun, Stelter

·        urzędnicy: Tilsner, Wolk, Witulski

·        telegrafista: Altenburg

 

            Placówki oświatowe (wybrane z 90 miejscowości)

 

1.      Deutsch Krone (Wałcz):

·        rektor szkoły ewangelickiej: Stahl

·        rektor szkoły katolickiej: Rehmer

2.      Märskich Friedland (Mirosławiec):

·        rektor: dr Bufch

3.      Schloppe (Człopa):

·        rektor: Freitag

·        nauczyciel katolicki: Dofch

4.      Tütz (Tuczno):

·        nauczyciel ewangelicki: Steffen

·        nauczyciel katolicki: Radke

5.      Lüben (Lubno):

·        nauczyciel: Kraule

6.      Quiram (Chwiram):

·        nauczyciel: Kaczinski

7.      Zützer (Szczuczarz):

·        nauczyciel: Beetz

8.      Knakendorf (Rzeczyca):

·        nauczyciel: Karczewski

 

            Instytucje kościelne

 

1.      Evangelische Superintendentur Deutsch Krone:

·        superintendent: pfarrer (proboszcz) Rothländer

2.      Katolisches Dekanat Deutsch Krone

·        siedziba: Schrotz (Skrzatusz)

·        dziekan: Krüger

3.      Kościoły ewangelickie i ich proboszczowie:

·        Brotzen (Broczyno): Sterke

·        Deutsch Krone (Wałcz): Rothländer, Greger

·        Gr. Wittenberg (Szydłowo Krajeńskie): Benzlaff

·        Latzig (Laski Wałeckie): Müfchner

·        Lebehnke (Stara Łubianka): Lüpke

·        Lüben (Lubno): Loerke

·        Märskich Friedland (Mirosławiec): Hattendorf

·        Neugolz (Golce): Kondert

·        Rosenfelde (Różewo): Milke

·        Schloppe (Człopa): Drews

·        Tütz (Tuczno): Kropp

·        Zippnow (Sypniewo): Corfepius

4.      Kościoły katolickie i ich proboszczowie:

·        Deutsch Krone (Wałcz): Wilhelmi

·        Breitenstein (Dobino): Brofig

·        Dyck (Dzikowo): Sobolewski

·        Freudenfier (Szwecja): Scheda

·        Kl. Nakel (Nakielno): Roenfpiefz

·        Knakendorf (Rzeczyca): Steinke

·        Krummfliess (Pokrzywnica): Rehbronn

·        Marzdorf (Marcinkowice): Weimann

·        Mellentin (Mielęcin): Garske

·        Rederitz (Nadarzyce): Dealer

·        Rose (Róża Wielka): Klawitter

·        Schloppe (Człopa): Kluck

·        Schrotz (Skrzatusz): Krüger

·        Tütz (Tuczno): Gramfe

·        Zippnow (Sypniewo): Buks

                                                                                                   

Odtwarzanie dziejów na podstawie nazw instytucji i ich jednostek ma różną wartość, w zależności od tego co stanowi przedmiot dociekań. Nie wolno jednak lekceważyć takich zagadnień, są one bowiem niekiedy podstawą do zrozumienia wydarzeń społecznych  w danym mieście czy regionie.

 

                                                                                                    Przemysław Bartosik